Verlichting en stopcontacten bij een renovatie: plannen per ruimte

Begin met een tekening

Een goed elektraplan begint niet bij de lamp, maar bij de inrichting. Waar komt de bank, het bed, de eettafel, de werkplek, de tv. Waar staan kasten tegen de muur. Pas als dat vastligt, kunt u bepalen waar licht en stopcontacten moeten komen. Teken de plattegrond en zet er de meubels in, al is het op een kladblok.

Loop daarna in gedachten door het huis. U komt binnen, waar zit de schakelaar. U gaat 's avonds naar boven, kunt u het licht beneden uitdoen en boven aandoen. U staat in de keuken, valt uw schaduw op het werkblad. Die vragen leveren meer op dan een catalogus met lampen.

• Plattegrond met meubels en kasten erin.
• Per ruimte: plafondpunten, wandpunten, stopcontacten en schakelaars.
• Looproutes: schakelaar bij elke deur waar u binnenkomt.
• Wisselschakelaars bij trappen en lange gangen.
• Data en internet: waar komt de router, waar wilt u een netwerkkabel.

Licht in lagen

Een ruimte met één lamp in het midden van het plafond voelt al snel vlak. Een betere aanpak is licht in lagen. Algemeen licht zorgt dat u de hele ruimte kunt zien, bijvoorbeeld met spots of een plafondlamp. Werklicht valt precies waar u iets doet: boven het aanrecht, de eettafel of het bureau. Sfeerlicht komt uit wandlampen, staande lampen of een strip achter een kast.

Geef elke laag een eigen schakelaar of dimmer. Dan kunt u 's avonds het algemene licht uit laten en alleen het sfeerlicht aan doen. Bij led-verlichting kiest u ook de kleurtemperatuur. Een lagere waarde in Kelvin geeft warmer, geler licht, een hogere waarde koeler, witter licht. In woonruimtes kiezen de meeste mensen warm licht, in een werkruimte iets koeler.

Inbouwspots, opbouwspots of een spotrail

Inbouwspots geven een strak plafond, maar vragen ruimte erboven. In een verlaagd plafond of tussen houten balken is dat meestal te regelen. In een betonplafond is het lastiger: dan kiezen we vaak voor opbouwspots of een spotrail. Let ook op de verdeling. Spots in een te strak raster geven een kantoorgevoel. Spots langs de wand, die de muur aanlichten, maken een kamer vaak ruimer.

Een spotrail is flexibel. U hangt de spots waar u ze nodig heeft en verschuift ze als de inrichting verandert. Boven een eettafel of keukeneiland werkt dat goed. Bij Parus hebben we zowel inbouwspots in woonkamers en hallen als spotrails gemonteerd. Welke past, hangt af van het plafond, de hoogte en de stijl van het huis.

Komt er een nieuw plafond, plan de spots dan voor het stucen. Gaten in een nieuw gestuct plafond zagen kan, maar de bekabeling moet er dan al liggen.

Dimmers en schakelaars

Niet elke dimmer werkt goed met led. Volgens Milieu Centraal werken dimmers voor hoog vermogen, zoals die voor gloeilampen, niet goed met ledlampen, en werkt een dimmer van minder dan 25 watt meestal wel. Of een lamp goed dimt, hangt af van de combinatie van lamp en dimmer. Kies daarom dimbare lampen en een led-dimmer die erbij past, en test de combinatie voordat u een heel plafond vol hangt.

Denk ook aan de plek van schakelaars. Bij een open keuken met woonkamer wilt u het keukenlicht vanuit de keuken bedienen en het woonlicht bij de bank of de deur. Bij een trap hoort onder en boven een schakelaar. Wie dat vooraf tekent, hoeft later geen extra leidingen te trekken.

Stopcontacten per ruimte

In oude huizen zijn er vaak te weinig stopcontacten, en dan komen er stekkerdozen en verlengsnoeren. Bij een renovatie is het makkelijk om dat op te lossen. In de keuken wilt u meerdere dubbele stopcontacten boven het werkblad, plus vaste punten voor koelkast, vaatwasser, oven en kookplaat. Bij de bank en het bed zijn dubbele stopcontacten handig, eventueel met een usb-aansluiting.

Bij een werkplek tellen schermen, laptop, lamp en lader al snel op. Daar plannen we een ruime groep stopcontacten en een netwerkpunt. Vergeet ook de plekken niet die u pas later bedenkt: een stopcontact in de gang voor de stofzuiger, in de meterkast voor de router, buiten voor de tuin en bij de voordeur voor een slimme deurbel.

• Keuken: meerdere dubbele stopcontacten boven het werkblad en vaste punten voor apparatuur.
• Woonkamer: punten bij tv, bank en leeslamp.
• Slaapkamer: dubbele stopcontacten aan beide kanten van het bed.
• Werkplek: ruime groep stopcontacten en een netwerkpunt.
• Buiten: een spatwaterdicht stopcontact en buitenverlichting.

Badkamer en buiten: extra regels

In een badkamer komen water en stroom dicht bij elkaar. Voor de elektrische installatie in gebouwen geldt NEN 1010, en die norm bevat extra regels voor ruimtes met een bad of douche, zoals waar stopcontacten en lampen mogen zitten en welke beschermingsgraad ze moeten hebben. Een elektricien houdt daar rekening mee bij het plaatsen van spots, spiegelverlichting en stopcontacten.

Buiten geldt iets vergelijkbaars. Een buitenstopcontact en buitenlampen moeten tegen regen kunnen en zitten bij voorkeur op een eigen groep met aardlekbeveiliging. Zo valt bij een vochtige lamp in de tuin niet de hele benedenverdieping uit. Werkt u aan de badkamer, dan plannen we de elektra mee met het leidingwerk.

Volgorde, groepen en kosten

Meer punten betekent soms ook meer groepen in de meterkast. Een keuken met inductie, oven en vaatwasser vraagt eigen groepen. Kijk daarom bij een renovatie ook naar de groepenkast, zie groepenkast vervangen of uitbreiden. Bij een oude installatie is het vaak beter alles in één keer te doen, zoals beschreven in elektra vernieuwen in een oud huis.

De prijs hangt af van het aantal punten, het type plafond en de muren, de keuze voor spots en schakelmateriaal, en of er nieuwe groepen nodig zijn. Frezen in baksteen kost meer tijd dan werken in een houten wand. Wij noemen geen vaste prijzen, maar geven na de opname een offerte per ruimte. Kijk op onze pagina elektricien of vraag een vrijblijvende offerte aan.

Veelgestelde vragen