Stucwerk op oude muren: wat grachtenpanden en jaren 30-huizen nodig hebben

Wat er in een oude muur zit

Een muur in een grachtenpand is meestal massief: baksteen gemetseld met kalkmortel, soms meer dan een steen dik, met aan de binnenkant een of meer lagen kalkpleister. Kalk is zacht en dampopen. De muur neemt vocht op bij regen en geeft het weer af als het droog wordt. Dat systeem werkt al eeuwen, zolang er niets dichts op komt.

Jaren 30-woningen zijn vaak al met een spouw gebouwd, maar ook daar vindt u kalk- en kalkcementmortels, binnenmuren van steen of gasbeton en soms nog oude pleisterlagen met haar of stro als wapening. Plafonds in beide typen huizen zijn regelmatig gemaakt van pleister op rietmatten of houten latten, vastgezet onder de balken. Die plafonds zijn zwaarder en stijver dan ze lijken, en ze werken mee met de houten vloer erboven.

Waarom kalk vaak beter is dan gips

In nieuwbouw is gips de standaard voor binnenstucwerk. Het is snel, strak en goedkoop te verwerken. Op een oude, massieve muur die vocht moet kunnen afgeven, is gips niet altijd de beste keuze. Gips kan niet goed tegen blijvend vocht, en latex of een andere dichte verf eroverheen sluit de muur verder af.

Volgens Milieu Centraal laten kalk- en leemstuc, kalk- en leemverf en minerale verf vocht door, terwijl latexverf, tegels en cement dampremmend zijn. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed adviseert om historisch metselwerk dat met kalk is gebouwd, in de meeste gevallen ook weer met een kalkmortel te herstellen. Daarom is op oude buitenmuren en in vochtgevoelige plinten kalkpleister vaak de betere keuze, afgewerkt met kalkverf of een minerale verf.

Op binnenmuren die droog zijn en geen contact met buiten hebben, kan gips prima. Het gaat om de juiste plek voor het juiste materiaal, niet om een vaste regel.

Vocht, zout en scheuren

Bijna elke oude muur heeft een verhaal. Witte uitslag onderaan de muur wijst op zouten die met vocht omhoog komen. Pleister die hol klinkt bij het tikken, zit los. Een scheur die schuin vanaf een raamhoek loopt, kan wijzen op zetting of een latei die werkt. Voordat er nieuwe pleister op komt, zoeken we uit waar het probleem vandaan komt.

Vocht komt vaak van buiten: een lekkende goot, een kapotte voeg, een maaiveld dat te hoog tegen de gevel ligt. Dat lost u niet op met stucwerk. Eerst de oorzaak, dan het herstel. Zouten worden zo veel mogelijk verwijderd en de pleister wordt afgestemd op de muur, zodat zout en vocht kunnen uittreden zonder de afwerking kapot te drukken.

Bij scheuren kijken we of ze stilstaan. Een oude, stabiele scheur wordt opengemaakt, gevuld en gewapend met gaas. Een scheur die blijft groeien, vraagt eerst een constructief oordeel. Dan heeft stucen nog geen zin.

Oude plafonds: herstellen of vervangen

Een plafond van pleister op riet of latten met scheuren hoeft niet altijd weg. Vaak is het grootste deel nog goed vast en zijn alleen de scheuren en een paar losse plekken het probleem. Die plekken worden vastgezet, de scheuren gewapend en het geheel krijgt een nieuwe afwerklaag. Zo blijft het originele plafond met de oorspronkelijke hoogte en het lijstwerk bewaard.

Is het plafond op grote delen los of doorgezakt, dan is vervangen soms beter, bijvoorbeeld door gipsplaten op een nieuw regelwerk. Dat geeft een strak vlak, maar verandert ook de uitstraling. Bij een monument is dat een wijziging waarvoor u eerst toestemming nodig heeft. Lijstwerk en rozetten kunnen vaak worden hersteld of nagemaakt op basis van een mal van het bestaande profiel.

Bij woningen van voor 1994 letten we bij het openmaken op asbest. Volgens IPLO bestaat in gebouwen van voor 1994 het vermoeden dat er asbest is toegepast. Denk aan latere aanpassingen zoals plaatmateriaal rond een schoorsteen of een oude spuitlaag op het plafond. Bij twijfel hoort eerst onderzocht te worden wat erin zit.

Monument of beschermd gezicht

Veel grachtenpanden zijn een rijksmonument of gemeentelijk monument, of staan in een beschermd stadsgezicht. Volgens de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed geldt over het algemeen dat u voor iedere wijziging aan een beschermd monument een omgevingsvergunning nodig heeft. Klein en regulier onderhoud waarbij de materiaalsoort, kleur, vorm, detaillering en profilering niet wijzigen, is vergunningvrij.

De bescherming geldt ook binnen. Stucplafonds, lijstwerk en historische wandafwerkingen kunnen deel uitmaken van de monumentale waarde. Een plafond vervangen of een oude kalklaag vervangen door gips is dan geen onderhoud meer. Wij geven geen vergunningsadvies. Check uw situatie met de Vergunningcheck in het Omgevingsloket of overleg vooraf met de gemeente.

Jaren 30-woningen: de bekende plekken

In jaren 30-woningen zien we steeds dezelfde aandachtspunten. Scheuren boven deuren en in de hoeken van het trapgat, waar de houten constructie werkt. Plafonds van pleister op riet die door de jaren heen met lagen verf of behang zijn bedekt. En binnenmuren waar leidingen en dozen in de loop der tijd zijn ingehakt en weer dichtgesmeerd.

Bij een renovatie is dit het moment om elektra en leidingwerk eerst goed te leggen, voordat er nieuw stucwerk op komt. Bij Parus liggen stucwerk, elektra en leidingwerk in één hand, zodat er na het stucen niets meer open hoeft. Wilt u na het herstel een andere afwerking dan glad, kijk dan ook bij sierpleister en betonlook. Voor de buitenkant leest u meer in buitenstucwerk op de gevel.

• Scheuren boven deuren en in het trapgat.
• Rietplafonds onder lagen oude verf of behang.
• Ingehakte en dichtgesmeerde leidingsleuven.
• Oude kalklagen die onder nieuwe gipslagen loskomen.

Hoe wij een oud huis aanpakken

Bij een oud huis begint het werk met kijken en tikken. Stas komt langs, loopt de muren en plafonds na en vraagt naar de geschiedenis van het huis: lekkages, eerdere verbouwingen, monumentstatus. Daarna krijgt u een vrijblijvende offerte met per ruimte wat er nodig is, en welk materiaal we waar voorstellen.

We noemen geen vaste prijzen. In een oud huis bepaalt vooral de staat van de ondergrond hoeveel werk het is: hoeveel er los zit, of er zout en vocht in de muur zitten en of plafonds hersteld of vervangen moeten worden. Meer over ons stucwerk vindt u bij stucwerk, en wie ook wil isoleren kijkt bij isolatie.

Veelgestelde vragen